Stara Mleczarnia na wzgórzu winnicy
Na północno-zachodnich obrzeżach Rakoniewic znajdowało się wzgórze tradycyjnie nazywane “Winnicą”.
To właśnie tam funkcjonował budynek, który na niemieckiej mapie z 1893 roku oznaczono jako “Alte Molkerei”, czyli “Stara Mleczarnia”.
Według dokumentacji konserwatorskiej był to obiekt należący do majątku hrabiów Czarneckich.
Mapa Rakoniewic z 1893 roku, fot. zbiory DziejeRakoniewic.pl
“Słynna fabryka rozmaitych serów”
Najcenniejszą informację pozostawił Stanisław Karwowski.
W swojej monografii poświęconej Rakoniewicom pisał:
o kilka staj od dworu znajduje się słynna fabryka rozmaitych serów, a obok niej rozległa winnica.
Jest to jedno z najstarszych źródeł potwierdzających funkcjonowanie zakładu.
Wzmianka pokazuje również, że produkcja serów była na tyle znana, iż Karwowski określił ją mianem “słynnej”.
Budynek dawnej serowni – zdjęcie z 1934 roku, fot. zbiory DziejeRakoniewic.pl
Część majątku hrabiów Czarneckich
Fabryka serów była elementem większego organizmu gospodarczego.
Między pałacem Czarneckich a serownią prowadziła droga gospodarcza widoczna jeszcze na dawnych mapach.
Zakład funkcjonował w bezpośrednim związku z folwarkiem oraz gospodarstwem należącym do właścicieli majątku.
Droga łącząca serownię z pałacem
Jednym z ciekawszych śladów dawnego funkcjonowania zakładu jest zachowany układ dróg.
Na historycznych mapach wyraźnie widoczna jest droga prowadząca od zespołu pałacowo-folwarcznego hrabiów Czarneckich do serowni położonej na wzgórzu Winnica.
Trasa ta biegła w kierunku dzisiejszej ulicy Kolejowej, przechodziła pod linią kolejową i prowadziła bezpośrednio do zabudowań gospodarczych związanych z produkcją serów.
Można przypuszczać, że właśnie tą drogą transportowano mleko oraz gotowe wyroby między folwarkiem a zakładem.
Mapa dojazdu z fabryki serów do pałacu Czarneckich, fot. zbiory DziejeRakoniewic.pl
Nietypowy budynek
Zachowane fotografie pokazują budowlę o bardzo charakterystycznej bryle.
Budynek posiadał wysoką część główną z wieżowym aneksem oraz rozbudowane zaplecze gospodarcze.
W późniejszym okresie został przebudowany na dom mieszkalny, co znacznie zmieniło jego wygląd.
Tajemnicze piwnice
Szczególnie interesujące są zachowane podziemia.
Pod budynkiem znajdowały się sklepione ceglane piwnice, częściowo wychodzące poza obrys budynku.
Według dokumentacji konserwatorskiej jedna z piwnic znajdowała się nawet poza główną bryłą obiektu.
Jeszcze w 2012 roku wykonano fotografie tych pomieszczeń.
Piwnica dawnej serowni w Rakoniewicach.
Losy serowni w okresie międzywojennym
Nie wiadomo dokładnie, kiedy zakończono produkcję serów na wzgórzu zwanym Winnicą. Z dokumentacji konserwatorskiej wynika jednak, że w okresie międzywojennym zakład prawdopodobnie już nie funkcjonował.
W latach 30 XX wieku w samych Rakoniewicach działała już nowa spółdzielcza mleczarnia przy ul. Strzeleckiej, powstała w 1917 roku. Możliwe więc, że to właśnie ona przejęła część funkcji dawnego zakładu należącego wcześniej do majątku Czarneckich.
Budynek na Winnicy został wówczas zaadaptowany na mieszkania dla emerytowanych pracowników majątku. Wiązało się to z przebudową obiektu oraz prawdopodobnie rozbiórką części niepotrzebnych już zabudowań gospodarczych.
Według relacji przytoczonych w dokumentacji konserwatorskiej, w latach 30 XX wieku na parterze znajdowały się dwa mieszkania. W jednym mieszkał dawny stangret wraz z żoną, a w drugim prawdopodobnie rodzina ogrodnika pracującego wcześniej dla hrabiego Marcelego Czarneckiego.
II wojna światowa
Po wybuchu II wojny światowej majątek Czarneckich został przejęty przez administrację niemiecką.
W pałacu zamieszkał funkcjonariusz SS, natomiast dawny budynek serowni nadal pełnił funkcję mieszkalną. Mieszkali w nim Polacy związani wcześniej z majątkiem ziemskim.
Choć sam zakład produkcyjny od dawna już nie działał, budynek pozostawał częścią dawnego zespołu gospodarczego należącego niegdyś do jednego z największych majątków ziemskich w okolicy.
Powojenne losy budynku
Po 1945 roku cały majątek został znacjonalizowany i przeszedł na własność Skarbu Państwa.
Przedwojenni lokatorzy dawnej serowni zachowali prawo do dalszego zamieszkiwania budynku. Prawdopodobnie dopiero w latach 50 lub 60 XX wieku obiekt został ostatecznie opuszczony.
Następnie wraz z otaczającym go terenem przeszedł pod zarząd Lasów Państwowych. Najpierw należał do Nadleśnictwa Wolsztyn, a później do Nadleśnictwa Grodzisk.
Przez kolejne dziesięciolecia nie prowadzono tam większych prac remontowych, co doprowadziło do stopniowej degradacji budynku.
Powolny upadek
Po II wojnie światowej budynek utracił swoją pierwotną funkcję.
Przez pewien czas służył jako dom mieszkalny, jednak z biegiem lat popadał w coraz większą ruinę.
W dokumentacji konserwatorskiej jego stan określono jako katastrofalny.
Dziś po dawnej serowni pozostały głównie fotografie, mapy oraz wspomnienia.
Budynek dawnej serowni w Rakoniewicach. Zdjęcie wykonano około 2012 roku.
A obok znajdowała się winnica…
Historia tego miejsca nie kończy się jednak na produkcji serów.
Źródła wspominają bowiem, że tuż obok fabryki znajdowała się rozległa winnica należąca do majątku Czarneckich.
Coraz więcej materiałów wskazuje również, że z winnicą związane były inne budynki gospodarcze położone w tej części Rakoniewic.
Do tej historii wrócimy w kolejnych publikacjach.
Masz stare fotografie lub rodzinne wspomnienia związane z dawną serownią lub majątkiem Czarneckich? Skontaktuj się z redakcją DziejeRakoniewic.pl.
Podoba Ci się ten artykuł?
DziejeRakoniewic.pl to niezależny projekt poświęcony historii naszego miasta. Jeśli cenisz takie materiały, archiwalne zdjęcia i lokalne historie, możesz wesprzeć rozwój portalu symboliczną kawą. ☕
